آنجا كه اين تحول تدريجى يكى از عوامل مهم استمرار فرهنگ ايران در اين دوران بوده « 1 » ، و روشن شدن آن كمكى به‌سزا در رفع ابهام از تاريخ اين دوران خواهد نمود ، ازاين‌رو در اين‌جا چند تن از اين افراد كه در فرهنگ اسلامى در دوره‌هاى مختلف آن تا قرن پنجم هجرى نام و نشانى دارند ، تا آن‌حد كه پرتوى بر ابعاد تاريخى اين تحول بيفكند ، به عنوان نمونه و به طور اجمال معرفى مىشوند . در دوران پيغمبر اسلام پيش از اين گفته شد كه دوران انتقال ، نه پس از زوال دولت ساسانى ، بلكه از همان زمانى شروع شد كه آن دولت هنوز با قدرت و شوكت بر سر كار بود و آثار زوال هم در چهرهء آن نمودار نبود . از اين دوران سه نمونهء برجسته را مىتوان ذكر كرد ، يكى سلمان فارسى است كه تاريخ اسلام وى را - اگر هم به گفتهء برخى از راويان كه پيوستن او را به پيغمبر در مكّه و پيش از هجرت ذكر كرده‌اند اعتماد نشود - بايد در همان سالهاى نخست هجرت و به‌طور قطع مدتها پيش از جنگ خندق كه روش جنگى آن را از ابتكارات وى شمرده‌اند جاى داد . ديگر ، ايرانيان يمن بودند كه تاريخ اسلام آنها را در سال هشتم هجرى نوشته‌اند و بايد آن را يكى از مهمترين رويدادهاى تاريخ اسلام به‌شمار آورد . اهميّت آن ازآن‌رو است كه ايرانيان يمن يا دست‌كم فرمانروايان ايشان خود از دولت‌مردان دولت ساسانى و از طبقات ممتاز آن دولت بودند كه از سوى آن دولت بر سرزمين يمن كه آبادترين و ثروتمندترين و از لحاظ اقتصادى و نظامى مهمترين سرزمينهاى عربستان به‌شمار مىرفت حكومت مىكردند ، و گرايش ايشان هم به اسلام و طرفدارى ايشان از اين دين در زمانى صورت گرفته كه هنوز خود آنان در پناه دولت ساسانى با قدرت بر قلمرو فرمانروائى خويش حكومت

--> ( 1 ) - از عوامل ديگرى كه در استمرار فرهنگ ايران در اين دوران اثر داشته‌اند در كتاب « فرهنگ ايرانى پيش از اسلام . . . » و به‌خصوص در چهار گفتار نخستين آن ، ص 1 - 157 سخن رفته است .